ไข้หวัดใหญ่ในเด็ก มากกว่าแค่ไข้หวัดธรรมดา ภัยร้ายที่อาจกลายเป็นภาวะวิกฤต

ไข้หวัดใหญ่ในเด็ก ภัยร้ายช่วงเปิดเทอมและฤดูเปลี่ยนผ่านที่มองข้ามไม่ได้! ไข้หวัดใหญ่ (Influenza) คือโรคที่พบได้บ่อยมากในกลุ่มเด็กเล็กและเด็กวัยเรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเวลาที่เสี่ยงต่อการระบาดสูง ได้แก่ ช่วงเปิดเทอม, ฤดูฝน, และ หน้าหนาว

หลายครอบครัวอาจเคยเข้าใจผิดและมองว่าอาการของไข้หวัดใหญ่เป็นเพียง “ไข้หวัดธรรมดา” หรืออาการเจ็บป่วยเล็กน้อย แต่ในความเป็นจริงแล้ว ไข้หวัดใหญ่คือภัยเงียบที่กำลังทวีความรุนแรงขึ้นอย่างน่าตกใจ ในปี 2568 นี้ ประเทศไทยพบรายงานผู้ป่วยสะสมตั้งแต่ต้นปีถึงต้นเดือนพฤศจิกายนพุ่งสูงกว่า 900,000 ราย ซึ่งเป็นตัวเลขที่เพิ่มขึ้นจากปีก่อนเกือบ 2 เท่า! ที่น่ากังวลที่สุดคือ “เด็กเล็ก” คือกลุ่มที่ป่วยหนักที่สุด โดยเฉพาะช่วงอายุ 5-9 ปี และ 0-4 ปี การระบาดที่รวดเร็วและรุนแรงขึ้นนี้ กำลังท้าทายระบบการรักษาของโรงพยาบาลเด็กอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

ทำความเข้าใจ…ไข้หวัดใหญ่ในเด็กคืออะไร?

ไข้หวัดใหญ่ เกิดจากเชื้อไวรัส Influenza เป็นโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจที่สามารถติดต่อกันได้ง่ายและรวดเร็ว มีการระบาดได้อย่างฉับพลัน ในไทยพบได้ทุกฤดูกาล มักระบาดมากในช่วงฤดูฝนถึงฤดูหนาว พบได้ทุกช่วงอายุ เด็กมีโอกาสติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่ โดยเฉพาะเด็กเล็ก

ไข้หวัดใหญ่มีหลายสายพันธุ์ โดยจะแบ่งออกเป็น 3 ตระกูลใหญ่ ๆ ได้แก่

• ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ เอ (Influenza A) เช่น H1N1 และ H3N2
• ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ บี (Influenza B)
• ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ ซี (Influenza C)

ปัจจุบันเราพบการเจ็บป่วยจากสายพันธุ์ A H3N2 มากที่สุด และพบสายพันธุ์ B รองลงมา ส่วนสายพันธุ์ C พบได้น้อยมาก ๆ โดยเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่นั้น มีการเปลี่ยนแปลงสายพันธุ์ที่ระบาดกันเกือบทุกปี โดยบางครั้งอาจจะเปลี่ยนแปลงไปเป็นสายพันธุ์ที่รุนแรงได้ เช่น H5N1 หรือไข้หวัดนก และ H1N1 หรือไข้หวัด 2009

แม้ไข้หวัดใหญ่จะดูเหมือนไข้หวัดธรรมดาและสามารถหายเองได้ แต่ในเด็กที่ร่างกายยังเปราะบาง เชื้ออาจไม่ได้หยุดอยู่แค่ทางเดินหายใจ แต่อาจลุกลามจนเกิด ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ปอดบวม กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ หรือระบบหายใจล้มเหลว ซึ่งต้องการการดูแลในห้องผู้ป่วยวิกฤตและเครื่องมือแพทย์ชั้นสูง

“ในวินาทีที่เด็กหายใจหอบเหนื่อย หน้าอกบุ๋ม หรือซึมลง… นั่นคือสัญญาณเตือนว่าพวกเขาต้องการการรักษาที่รวดเร็วและอยู่ในพื้นที่ที่ปลอดภัยที่สุด”

โรคไข้หวัดใหญ่ติดต่อกันอย่างไร

• เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ติดต่อทางการหายใจ โดยจะได้รับเชื้อที่ออกมาปนเปื้อนอยู่ในอากาศเมื่อผู้ป่วยไอ จาม หรือพูดรดกันโดยตรง ในพื้นที่ที่มีคนอยู่รวมกันหนาแน่น เช่น โรงเรียน โรงงาน การแพร่เชื้อจะเกิดได้มาก
• การแพร่เชื้ออาจเกิดโดยการสัมผัสฝอยละอองน้ำมูก น้ำลาย เสมหะของผู้ป่วย จากมือที่สัมผัสกับพื้นผิวที่มีเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ แล้วใช้มือสัมผัสที่จมูกและปาก

ไข้หวัดใหญ่ในเด็ก เกิดจากเชื้อไวรัส Influenza เป็นโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจที่สามารถติดต่อกันได้ง่ายและรวดเร็ว มีการระบาดได้อย่างฉับพลัน ในไทยพบได้ทุกฤดูกาล มักระบาดมากในช่วงฤดูฝนถึงฤดูหนาว

แยกให้ชัด! ไข้หวัดธรรมดา vs ไข้หวัดใหญ่

แม้ว่าอาการของ โรคไข้หวัดใหญ่ ดูผิวเผินแล้วอาจคล้ายกับไข้หวัดธรรมดา แต่ความแตกต่างที่สำคัญคือ อาการของไข้หวัดใหญ่มักเกิดขึ้นอย่างฉับพลันและรุนแรงกว่ามาก ในขณะที่ไข้หวัดธรรมดาจะค่อย ๆ แสดงอาการทีละน้อย แต่ไข้หวัดใหญ่จะมาพร้อมกับ

• มีไข้สูงฉับพลัน 39-40 องศาเซลเซียส หนาวสั่น และเหงื่อออก
• ปวดศีรษะและปวดเมื่อยตามตัว
• เบื่ออาหาร คลื่นไส้ และอ่อนเพลีย
• เจ็บคอและไอแห้ง
• ปวดตา
• มีน้ำมูก จาม
• หายใจถี่
• ท้องเสียและอาเจียนซึ่งพบได้บ่อยในเด็ก

สัญญาณอันตราย ไข้หวัดใหญ่ในเด็ก ที่ควรรีบพบแพทย์

หากลูกน้อยป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่และมีอาการดังต่อไปนี้ ควรรีบนำส่งโรงพยาบาลทันที

1. หายใจลำบาก หายใจหอบเหนื่อย หรือหน้าอกบุ๋ม
2. ริมฝีปากเริ่มเขียวคล้ำ
3. มีอาการชัก หรือซึมลงมากจนเรียกไม่ค่อยรู้สึกตัว
4. ภาวะขาดน้ำรุนแรง ปัสสาวะน้อยลงมาก
5. มีโรคประจำตัว (เช่น หอบหืด หัวใจ) ที่มีอาการทรุดลง

“ในเด็กที่ร่างกายเปราะบาง ไข้หวัดใหญ่ไม่ได้หยุดอยู่แค่ที่ปอด แต่มักนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ หรือระบบหายใจล้มเหลว ซึ่งต้องการการรักษาด้วยครุภัณฑ์ทางการแพทย์ชั้นสูงในหอผู้ป่วยวิกฤต”

ไข้หวัดใหญ่ในเด็กติดต่อทางการหายใจ โดยจะได้รับเชื้อที่ออกมาปนเปื้อนอยู่ในอากาศเมื่อผู้ป่วยไอ จาม หรือพูดรดกันโดยตรง ในพื้นที่ที่มีคนอยู่รวมกันหนาแน่น เช่น โรงเรียน โรงงาน การแพร่เชื้อจะเกิดได้มาก

การดูแลเด็กที่ป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่

• เช็ดตัว และให้ยาลดไข้ ให้ยาต้านไวรัสไข้หวัดใหญ่
• สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี ปรับอุณหภูมิห้องให้เหมาะสม
• ดื่มน้ำบ่อยๆ เพื่อป้องกันไม่ให้ร่างกายขาดน้ำ
• รับประทานอาหารอ่อนๆ
• สวมหน้ากากอนามัย
• ล้างมือบ่อยๆ แยกสิ่งของเครื่องใช้กับผู้อื่น
• ควรหยุดเรียน ประมาณ 5-7 วัน หรือดูตามอาการ

“ผู้ป่วยเด็กต้องการระบบการรักษาเฉพาะทางที่แตกต่างจากผู้ใหญ่ ทั้งบุคลากร เครื่องมือ และการดูแลที่เหมาะสมกับวัย เพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพในการรักษา”

การป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ในเด็ก

• ล้างมือบ่อยๆ ด้วยน้ำและสบู่ หากอยู่ด้านนอก อาจใช้แอลกอฮอล์เจลล้างมือแทนได้
• ปิดจมูก ปาก ทุกครั้งที่ไอ จาม ทิ้งทิชชู่ลงในถังขยะที่มีฝาปิดมิดชิด แล้วล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำและสบู่
• หลีกเลี่ยงสถานที่แออัด
• รักษาสุขภาพให้แข็งแรง
• ไม่ใช้แก้วน้ำ หลอดดูดน้ำ ช้อนอาหาร ผ้าเช็ดมือ ผ้าเช็ดหน้าร่วมกับผู้อื่น โดยเฉพาะผู้ที่ป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่
• ฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ ซึ่งสามารถฉีดได้ตั้งแต่ อายุ 6 เดือน ซึ่งวัคซีนจะมีประสิทธิภาพประมาณ 70 – 90% % ขึ้นกับความใกล้เคียงของสายพันธุ์ในวัคซีนกับสายพันธุ์ที่ระบาดจริง และที่สำคัญคือ ช่วยลดความรุนแรงและลดภาวะแทรกซ้อนได้ ในเด็กที่อายุน้อยกว่า 9 ปี กรณีเริ่มให้วัคซีนเป็นปีแรก จะฉีด 2 ครั้ง ครั้งละ 1 เข็ม ห่างกัน 1 เดือน แล้วฉีดซ้ำทุกปี ปีละ 1 เข็ม เนื่องจากวัคซีนจะมีการเปลี่ยนสายพันธุ์ที่เป็นองค์ประกอบทุกปี จึงต้องฉีดทุกปี

ไข้หวัดใหญ่ในเด็กดูผิวเผินแล้วอาจคล้ายกับไข้หวัดธรรมดา แต่ความแตกต่างที่สำคัญคือ อาการของไข้หวัดใหญ่มักเกิดขึ้นอย่างฉับพลันและรุนแรงกว่ามาก

ภารกิจสร้างความปลอดภัย ARI Clinic และห้องความดันลบ

เพราะไข้หวัดใหญ่ติดต่อกันได้ง่ายมากผ่านการหายใจ การมีพื้นที่ตรวจรักษาที่แยกสัดส่วนชัดเจนจึงเป็นเรื่องเป็นตาย สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี (โรงพยาบาลเด็ก) มุ่งมั่นที่จะยกระดับการรักษาผ่าน โครงการปรับปรุงห้องตรวจโรคติดเชื้อ (ARI Clinic)

ทำไม “ห้องความดันลบ” จึงจำเป็น?

1. หยุดการแพร่กระจาย: ป้องกันไม่ให้เชื้อไวรัสแพร่กระจายไปยังผู้ป่วยเด็กคนอื่นๆ หรือบุคลากรทางการแพทย์
2. รองรับโรคอุบัติใหม่: ไม่ใช่แค่ไข้หวัดใหญ่ แต่ยังรวมถึงโรคติดเชื้อทางเดินหายใจอื่นๆ ที่อาจรุนแรงขึ้นในอนาคต
3. การดูแลเฉพาะทาง: เด็กๆ ต้องการระบบการรักษาที่แตกต่างจากผู้ใหญ่ ทั้งเครื่องมือที่เหมาะสมกับวัย และสภาพแวดล้อมที่ช่วยลดความตระหนก

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของปาฏิหาริย์… สร้างเกราะป้องกันให้เด็กไทย

มูลนิธิโรงพยาบาลเด็ก ขอเชิญชวนผู้ใหญ่ใจดีร่วมสมทบทุน โครงการ Little Miracle ปาฏิหาริย์เล็กๆ เพื่อผู้ป่วยเด็กสร้าง ARI ห้องความดันลบ เพื่อปรับปรุงห้องตรวจโรคติดเชื้อให้พร้อมรับมือกับวิกฤตไข้หวัดใหญ่ที่กำลังระบาดหนักในขณะนี้

“การมีห้องตรวจที่ปลอดภัยและอุปกรณ์ที่พร้อม คือการยื้อเวลาและต่อลมหายใจให้เด็กๆ ได้มีโอกาสกลับไปเติบโตอย่างแข็งแรงอีกครั้ง”

บทความโดย 

ข้อมูล ณ เดือนมกราคม 2569