• ทำไมเด็กดูดนมแม่ จึงมีโอกาสฟันผุน้อยกว่า เด็กที่ดูดนมผสมจากขวด

ตอบ   น้ำนมแม่ เป็นน้ำนมตามธรรมชาติที่ไม่มีการปรุงแต่ง มีส่วนประกอบที่ช่วยป้องกันฟันผุ หลายตัว ดังนี้
                แคลเซียม ฟอสฟอรัส ช่วยลดการละลายแร่ธาตุ และช่วยเพิ่มการสะสมแร่ธาตุที่ผิวเคลือบฟัน
                ไขมันในน้ำนม จะเคลือบผิวฟัน ช่วยลดการเกาะตัวของเชื้อโรค
                โปรตีนในน้ำนม  ลดสภาพความเป็นกรด ด่าง ในช่องปาก ทำให้ไม่เหมาะกับการเกิดฟันผุ
                เอนไซม์  ภูมิคุ้มกันในน้ำนม ช่วยทำลายเชื้อโรค
                น้ำตาลในนมแม่ คือน้ำตาลแลคโตส ซึ่งเมื่อเทียบกับน้ำตาลตัวอื่นๆ จะมีผลต่อการเกิดฟันผุน้อยที่สุด แถมมีความหวานน้อยกว่าน้ำตาลซูโครสในนมผงถึง 5 เท่า จึงช่วยทางอ้อมให้เด็กไม่ติดหวาน
ที่สำคัญคือ กลไกการดูดนมแม่แตกต่างการดูดนมขวด การดูดนมแม่ผิวฟันสัมผัสกับน้ำนมได้น้อยกว่าการดูดนมจากขวด เพราะน้ำนมแม่จะไหลออกมาเฉพาะเมื่อเด็กออกแรงดูด โดยน้ำนมจะพุ่งเข้าด้านหลังของฟัน ประกอบกับหัวนมแม่มีความยืดหยุ่นได้ดีกว่า หัวนมที่ทำจากยาง เด็กจึงดูดได้ลึก ทำให้น้ำนมพุ่งลงสู่ทางเดินอาหารมากกว่าที่จะเอ่อล้นในปาก เด็กที่ดูดนมจากขวด น้ำนมจากขวดจะไหลได้ตลอดเวลา แม้ว่าเด็กจะไม่ได้ออกแรงดูด น้ำนมจึงมักเอ่อล้นอยู่ในปากเด็ก โอกาสที่ฟันจะแช่ในน้ำนมมีได้มากกว่าการดูดนมแม่ ทำให้เกิดกรดกัดฟัน และฟันผุ

• ในนมวัวธรรมชาติ ก็มีน้ำตาลแลคโตสเช่นเดียวกับนมแม่ แต่ดูดนมผสม ทำไมจึงมีฟันผุได้มากกว่าดูดนมแม่

ตอบ   นมผสมที่ทำจากนมวัวโดยธรรมชาติ หลายบริษัทมีการเติมน้ำตาลพิเศษจึงส่งเสริมให้ทารกได้น้ำตาลที่ก่อให้เกิดฟันผุได้มากกว่าน้ำตาลจากนมธรรมชาติ

• ทำไม การดูดนมหลับคาขวด และการดูดนมมื้อดึก จึงยิ่งส่งเสริมให้  เกิดฟันผุ

ตอบ       ระหว่างดูด นมจะเอ่อท้นฟันตลอดเวลา น้ำตาลจะเคลือบฟัน แบคทีเรียในช่องปากจะย่อยน้ำตาลเป็นกรด การดูดนมจากขวด แม้ไม่หลับคาขวด หรือดูดน้ำตาม ก็ไม่สามารถล้างคราบนมหมด นอกจากนี้ ในขณะหลับอัตราการไหลของน้ำลายจะช้าลง ขบวนการชะล้างคราบอาหารน้อยลง ไม่มีน้ำลายพอที่จะชะล้างความเป็นกรดจากน้ำตาล กรดยิ่งกัดฟัน ทำให้ฟันผุ และถ้ายิ่งได้รับนมที่มีการเติมน้ำตาลพิเศษ เช่น น้ำผึ้ง น้ำตาลอื่นๆ ก็ยิ่งทำให้ฟันผุง่าย
ก่อให้เกิดฟันผุได้มากกว่าน้ำตาลจากนมธรรมชาติ

• ทำไมดูดนมจากขวด จึงทำให้มีโอกาสฟันผุ โดยเฉพาะอย่างยิ่งฟันหน้า 2 ซี่ มากกว่าการดื่มจากแก้ว     

ตอบ      เวลาดูดนมจากขวด น้ำนมจะไหลตลอดเวลา แม้ว่าเด็กไม่ได้ออกแรงดูด น้ำนมมักเอ่อล้นแช่ฟัน นมจะสัมผัสกับฟันเป็นระยะเวลานานกว่าการดื่มนมจากแก้ว  และจะผ่านซี่ฟันด้านหน้าโดยตรง ทำให้ เชื้อจุลินทรีย์ในช่องปาก มีเวลา เปลี่ยนน้ำตาลแลคโตสในนมให้เป็นกรด ซึ่งไปละลายแร่ธาตุออกจากตัวฟัน ทำให้เกิดฟันผุได้มากกว่า ในขณะที่การดื่มนมจากแก้ว เวลาที่ใช้ในการดื่มจะสั้นกว่า น้ำนมเข้าช่องคอได้โดยตรง ทำให้สัมผัสฟันหน้าน้อยกว่าฟันจึงไม่ค่อยผุ

• ป้องกันฟันผุ จากการดูดขวดนมได้อย่างไร

ตอบ   -      เลิกดูดนมมื้อดึก ก่อนระยะฟันขึ้น คืออายุ 5-6 เดือน ไม่ให้ลูกดูดนมหลับคาขวด ให้ถอน
ขวดนมก่อนลูกหลับ

• ถ้าเป็นระยะมีฟันขึ้นแล้วให้ดื่มน้ำตามทุกครั้งที่ดูดนม ฝึกลูกทานนมจากแก้วตั้งแต่อายุ 6 เดือน และดูดจากกล่อง เมื่ออายุ 8-10 เดือน
• ไม่นำน้ำเปล่า น้ำหวาน น้ำผลไม้ ใส่ขวดนมให้เด็กดูด 
• ไม่เติมน้ำตาล น้ำผึ้งลงในนมและน้ำดื่ม 
• ให้เลิกดูดขวดนมเมื่ออายุ 1 ปี อย่างช้าไม่เกิน 1 ปี ครึ่ง
• ไม่ให้เด็กดื่มหรือดูดนมหลังทำความสะอาดฟันก่อนเข้านอน

 

• ในเด็กเล็กที่ฟันยังไม่ขึ้น จำเป็นต้องทำความสะอาดช่องปากหรือไม่

ตอบ   จำเป็น สามารถทำได้ตั้งแต่แรกเกิด โดยใช้ผ้าอ้อมสะอาด หรือผ้าก๊อซชุบน้ำอุ่นเช็ดช่องปากให้ทั่วทั้งลิ้นและกระพุ้งแก้มทุกครั้งหลังทานนม และแนะนำให้ทานน้ำล้างปากปริมาณไม่มากตามหลังทานนมทุกครั้ง

• ควรเริ่มแปรงฟันให้ลูกหรือใช้ยาสีฟันเมื่อใด

ตอบ   ควรเริ่มแปรงฟันให้ลูกเมื่อมีฟันขึ้นมาในช่องปากเต็มซี่ โดยใช้แปรงสีฟันของเด็ก ขนแปรงอ่อนนิ่ม ชุบน้ำสะอาดแปรงฟันให้ก่อน เมื่ออายุ 9 เดือนฟันขึ้นหลายซี่อาจใช้ยาสีฟันปริมาณเล็กน้อย แตะพอเปื้อนขนแปรง แล้วใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดฟองยาสีฟันออกไม่ให้กลืน เมื่ออายุประมาณ 3 ขวบ เด็กสามารถควบคุมการกลืนและบ้วนปากได้เอง ให้ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ขนาดเท่าเม็ดถั่วเขียว

• กินนมขวดแล้วต้องกินน้ำตามทุกครั้งหรือไม่

ตอบ   ในระยะที่เด็กมีฟันขึ้นแล้ว คือประมาณ อายุ 6 เดือนขึ้นไป หลังกินนมทุกครั้ง ไม่ว่าจะเป็นนมขวดหรือนมแม่ ก็ควรกินน้ำตาม เพื่อทำความสะอาดช่องปาก และลดการเกาะของคราบนมบนผิวฟัน ในช่วงอายุ 6 เดือนแรก ไม่จำเป็นต้องกินน้ำตาม สำหรับเด็กที่กินนมแม่ ในระยะ 6 เดือนแรกคำแนะนำขององค์การอนามัยโลกปัจจุบันคือ ให้กินนมแม่อย่างเดียวไม่จำเป็นต้องกินอาหารอื่นใดแม้แต่น้ำ

• ทำความสะอาดฟันแล้ว แปรงฟันแล้ว ทำไมฟันยังผุได้

ตอบ   ที่พบเสมอคือ คุณพ่อ คุณแม่ แม้จะทำความสะอาดปากและฟันลูกก่อนเข้านอน แต่ก็ยังให้ลูกดูดนมต่อ  ดังนั้น แนะนำหลังแปรงฟันก่อนเข้านอน ไม่ทานอะไรอีก และไม่ควรทานอาหารจุกจิกและหวานระหว่างมื้อ ให้ทานในมื้อแล้วแปรงฟัน

• จะเริ่มใช้ไหมขัดฟัน เมื่อใดดี

ตอบ   การแปรงฟันอย่างเดียว จะกำจัดแผ่นคราบจุลินทรีย์บริเวณซอกฟันได้ไม่หมด ควรใช้ไหมขัดฟันทำความสะอาดซอกฟันร่วมด้วย ในเด็กเมื่อฟันน้ำนมขึ้นครบ 20 ซี่แล้ว อายุประมาณ 3-4 ขวบ ฟันน้ำนมเริ่มเบียดชิดกัน ผู้ปกครองควรใช้ไหมขัดฟันให้ลูกหลังแปรงฟันก่อนเข้านอนและดูแลการใช้ไหมขัดฟันให้ถึงอายุ 11 ปี จนเด็กสามารถทำความสะอาดฟันได้ด้วยตนเอง สำหรับผู้ปกครองควรใช้ไหมขัดฟันร่วมด้วยหลังแปรงฟันทุกครั้ง จะช่วยทำให้ฟันสะอาดปราศจากคราบจุลินทรีย์ที่เป็นสาเหตุของการเกิดโรคฟันผุ

• ไหมขัดฟันทำให้ฟันห่างจริงหรือ

ตอบ   ไหมขัดฟันไม่ทำให้ฟันห่างมากไปกว่าเดิม และเป็นวิธีทำความสะอาดซอกฟันที่ดีที่สุด แต่เนื่องจากในฟันเด็ก ส่วนใหญ่จะมีลักษณะฟันห่างโดยธรรมชาติพ่อแม่จึงอาจเข้าใจว่าใช้ไหมขัดฟันแล้วจะทำให้ฟันห่างมากขึ้น

• ลูกดูดนิ้วเป็นประจำหรือติดหัวนมหลอกจะเกิดอะไรขึ้น

ตอบ   การดูดนิ้วเป็นเรื่องธรรมดาของเด็กเล็ก พฤติกรรมนี้จะค่อยๆ ลดลง จนกระทั่งเลิกไปในอายุ
3-4 ขวบ การที่เด็กไม่สามารถเลิกนิสัยดังกล่าวจะทำให้เกิดผลเสียที่สำคัญ โดยเฉพาะเด็กที่ดูดนิ้วอย่างต่อเนื่องตลอดเวลา คือ ทำให้ฟันหน้าบนยื่นเหยินออกมา ฟันหน้าล่างเอียงล้มเข้าไปด้านใน ตำแหน่งของลิ้น ในขณะกลืนผิดปกติ และอาจมีการเปลี่ยนแปลงของแรงดันของลิ้นและแก้มที่กระทำต่อฟันหลัง ทำให้โค้งขากรรไกรบนแคบเพดานปากสูง ทำให้มีการสบฟันผิดปกติ  ดังนั้น เพื่อป้องกันผลเสียที่จะเกิดขึ้น ควรให้เด็กเลิกดูดนิ้วก่อนอายุ 3 ปี

• ทำอย่างไรให้ลูกเลิกดูดนิ้ว

ตอบ   ไม่ควรห้ามปรามด้วยวิธีรุนแรง เช่น เฆี่ยนตี เอายาขมๆ หรือพริกขี้หนูเผ็ดๆ ไปทาที่นิ้วเด็ก ไม่ควรทักหรือตำหนิเด็กทุกครั้ง เพราะอาจทำให้เกิดความเครียด ทั้งเด็กและผู้ปกครอง อาจทำเป็นไม่เห็นบ้าง และพยายามเบี่ยงเบนความสนใจของเด็กจากนิ้วไปหาสิ่งอื่นๆ เช่น ให้เด็กหันมาสนใจของเล่น ใช้มือจับของเล่น หรือหนังสือแทนการเอานิ้วมือใส่ในปาก พยายามหากิจกรรมให้เด็กใช้มือ มือจะได้ไม่ว่าง เป็นต้น บางรายอาจใส่ถุงมือก่อนนอนหรือพันพลาสเตอร์รอบนิ้ว เพื่อเตือนสติเด็กก่อนเขาจะเอานิ้วเข้าปาก
                เมื่อเด็กเริ่มดูดนิ้วน้อยลง ผู้ปกครองควรให้คำชมเชย เพื่อเป็นกำลังใจให้เด็กเลิกนิสัยนี้ได้
ส่วนในเด็กที่ไม่สามารถเลิกดูดนิ้วได้เอง ควรปรึกษาทันตแพทย์ เพื่อใส่เครื่องมือทาง
ทันตกรรมจัดฟัน เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กเอานิ้วเข้าไปในปาก

• เด็กควรได้รับฟลูออไรด์เสริมตั้งแต่เมื่อใดจนถึงอายุเท่าไหร่ ทานฟลูออไรด์เสริมแล้วยังมีความจำเป็นต้องเคลือบฟันด้วยฟลูออไรด์ หรือไม่

ตอบ   เด็กควรได้รับฟลูออไรด์เสริมตั้งแต่อายุ 6 เดือน โดยต้องพิจารณาจากความเข้มข้นของฟลูออไรด์จากแหล่งน้ำในพื้นที่ที่เด็กบริโภคด้วย โดยจะให้ดังตาราง

ความเข้มข้นของฟลูออไรด์ ในน้ำดื่ม อายุ	ปริมาณฟลูออไรด์ที่ควรได้รับ/วัน
	น้อยกว่า 0.3 ppm	ระหว่าง 0.3-0.6 ppm	มากกว่า 0.6 ppm
6 ด – 3 ปี	0.25 mg	-	-
3 ปี – 6 ปี	0.5 mg	0.25 mg	-
6 ปี – 16 ปี	1 mg	0.5 mg	-

            ซึ่งการให้ฟลูออไรด์เสริม  เพื่อให้ฟันที่ยังไม่ขึ้นในช่องปากมีความแข็งแรง และการเคลือบฟันด้วยฟลูออไรด์ ยังมีความจำเป็น เพราะเป็นการเคลือบฟันในฟันที่ขึ้นในช่องปากแล้ว เพื่อป้องกันฟันผุ ซึ่งจะทำในเด็กที่สามารถควบคุมการกลืนและบ้วนปากได้ดี และจะเกิดประโยชน์มากในกลุ่มเด็กที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคฟันผุปานกลางถึงสูง